Shkronjat diellore dhe hënore — الحروف الشمسية والقمرية
Shkronjat diellore dhe hënore — الحروف الشمسية والقمرية
Nyja e shquar الـ (al-) shkruhet gjithmonë njësoj, por shqiptohet në dy mënyra, sipas shkronjës që vjen pas saj. Gramatikanët arabë i quajtën sipas dy fjalëve shembull: الشَّمْس (dielli) dhe القَمَر (hëna).
Rregulli
- Shkronjë hënore: l-ja shqiptohet qartë dhe merr sukun: الْقَمَر = al-kámar.
- Shkronjë diellore: l-ja nuk shqiptohet; shkronja pasuese dyfishohet dhe merr shadda: الشَّمْس = ash-shams (jo „al-shams”).
Truk për ta mbajtur mend: shkronjat diellore shqiptohen me majën e gjuhës pranë dhëmbëve ose mishit të dhëmbëve (t, th, d, dh, r, z, s, sh, l, n dhe të thellat s, d, t, dh). Edhe l-ja shqiptohet në të njëjtin vend, ndaj „shkrihet” me to.
14 + 14 shkronja
| Diellore (l nuk shqiptohet) | Hënore (l shqiptohet) |
|---|---|
| ت ث د ذ ر ز س ش ص ض ط ظ ل ن | ا ب ج ح خ ع غ ف ق ك م ه و ي |
Ushtrim leximi
| Fjala | Shqiptimi | Shkronja | Kuptimi |
|---|---|---|---|
| الشَّمْس | ash-shams | diellore | dielli |
| الْقَمَر | al-kámar | hënore | hëna |
| الرَّجُل | ar-ráxhul | diellore | burri |
| الْبَاب | al-bab | hënore | dera |
| النُّور | an-nur | diellore | drita |
| الْكِتَاب | al-kitáb | hënore | libri |
| التُّفَّاح | at-tuffáh | diellore | mollët |
| الْوَلَد | al-uálad | hënore | djali |
| الدَّرْس | ad-dars | diellore | mësimi |
| الْيَوْم | al-jaum | hënore | dita / sot |
| السُّوق | as-suk | diellore | tregu |
| الْجَامِعَة | al-xhámi’a | hënore | universiteti |
Kujdes: kur para nyjës vjen një fjalë që mbaron me zanore, a-ja e nyjës nuk shqiptohet: فِي الْبَيْتِ = fi l-bájti (në shtëpi), إِلَى السُّوقِ = íla s-suk (në treg).
Katër trajtat e shkronjave
Shumica e shkronjave ndryshojnë pak formë sipas vendit në fjalë: e veçuar, në fillim (lidhet vetëm me shkronjën pas), në mes (lidhet nga të dyja anët) dhe në fund (lidhet vetëm me shkronjën para). Ja gjashtë shembuj:
| Shkronja | E veçuar | Në fillim | Në mes | Në fund | Shembull |
|---|---|---|---|---|---|
| b | ب | بـ | ـبـ | ـب | بَيْت (bajt — shtëpi) |
| xh | ج | جـ | ـجـ | ـج | جَمِيل (xhamíl — i bukur) |
| ’ (’ajn) | ع | عـ | ـعـ | ـع | عَيْن (’ajn — sy) |
| h | ه | هـ | ـهـ | ـه | هُنَا (húna — këtu) |
| k | ك | كـ | ـكـ | ـك | كَلْب (kalb — qen) |
| j | ي | يـ | ـيـ | ـي | يَد (jad — dorë) |
Vini re ع dhe ه: ndryshojnë më shumë se të tjerat, ndaj mësojini veçmas.
Fjalori i Mësimit
8 fjalë| Fjala | Shqiptimi | Shqip | Shembull |
|---|---|---|---|
| الرَّجُل | ar-ráxhul | burri (shkronjë diellore) |
الرَّجُلُ فِي الْبَيْتِ.
Burri është në shtëpi.
|
| النُّور | an-nur | drita (shkronjë diellore) |
النُّورُ ضَعِيفٌ.
Drita është e dobët.
|
| الْبَاب | al-bab | dera (shkronjë hënore) |
الْبَابُ مَفْتُوحٌ.
Dera është e hapur.
|
| التُّفَّاح | at-tuffáh | mollët (shkronjë diellore) |
التُّفَّاحُ لَذِيذٌ.
Mollët janë të shijshme.
|
| الْوَلَد | al-uálad | djali (shkronjë hënore) |
الْوَلَدُ صَغِيرٌ.
Djali është i vogël.
|
| الْجَامِعَة | al-xhámi’a | universiteti (shkronjë hënore) |
الْجَامِعَةُ كَبِيرَةٌ.
Universiteti është i madh.
|
| السُّوق | as-suk | tregu (shkronjë diellore) |
ذَهَبْتُ إِلَى السُّوقِ.
Shkova në treg.
|
| الْيَوْم | al-jaum | dita / sot (shkronjë hënore) |
الْيَوْمُ جَمِيلٌ.
Dita është e bukur.
|
Rregullat Gramatikore
Si e dallon shkronjën diellore
Nyja الـ shkruhet gjithmonë njësoj. Para 14 shkronjave diellore (ت ث د ذ ر ز س ش ص ض ط ظ ل ن) l-ja nuk shqiptohet dhe shkronja pasuese merr shadda. Para 14 shkronjave hënore l-ja shqiptohet dhe në tekstin me zanore merr sukun.
A-ja e nyjës bie pas zanores
Kur fjala para nyjës mbaron me zanore, a-ja e nyjës nuk shqiptohet dhe fjalët lexohen bashkë. Shkronja diellore dyfishohet edhe këtu.