📖 Teori
Gjuha dhe Kultura
· Mësimi 3 nga 3
Arabishtja dhe shqipja
Të thella: ص ض ط ظ ق
Të fytit: ح ع خ غ
Arabishtja dhe shqipja
Shqipja ka qindra fjalë me origjinë arabe. Shumica e tyre nuk erdhën drejtpërdrejt, por përmes turqishtes osmane, gjatë pesë shekujve të sundimit osman. Disa i përdorim çdo ditë pa e ditur prejardhjen e tyre.
| Shqip | Arabisht | Shqiptimi arabisht | Kuptimi në arabisht |
|---|---|---|---|
| dynja | دنيا | dúnja | bota (kjo jetë) |
| hallall | حلال | halál | i lejuar |
| haram | حرام | harám | i ndaluar |
| sahat | ساعة | sá’a | orë |
| adet | عادة | ’áda | zakon |
| hesap | حساب | hisáb | llogari |
| jetim | يتيم | jatím | jetim |
| hair | خير | khájr | e mirë, dobi |
| mall (pasuri, mallra) | مال | mál | pasuri, para |
| kafe | قهوة | káhua | kafe |
Si ndryshuan tingujt
- Tingujt që s'i ka turqishtja ose shqipja ranë ose u zëvendësuan: ع u zhduk (عادة → adet), ose u bë h (ساعة → sahat).
- Mbaresa femërore -a/-at u bë shpesh -et/-at sipas turqishtes: عادة → adet.
- Kujdes: "mall" në kuptimin "dëshirë e madhe për dikë" është fjalë shqipe, jo arabe — vetëm "mall" në kuptimin "pasuri, mallra" vjen nga مال.
Fjalori i Mësimit
8 fjalë| Fjala | Shqiptimi | Shqip | Shembull |
|---|---|---|---|
| دنيا | dúnja | bota, kjo jetë (shq. dynja) |
الدنيا صغيرة!
Bota është e vogël!
|
| حلال | halál | i lejuar (shq. hallall) |
هذا الطعامُ حلال.
Ky ushqim është hallall.
|
| حرام | harám | i ndaluar (shq. haram) |
الكذبُ حرام.
Gënjeshtra është e ndaluar.
|
| ساعة | sá’a | orë (shq. sahat) |
كم الساعة؟
Sa është ora?
|
| عادة | ’áda | zakon (shq. adet) |
هذه عادةٌ قديمة.
Ky është një zakon i vjetër.
|
| حساب | hisáb | llogari (shq. hesap) |
الحسابُ من فضلك.
Llogarinë, ju lutem.
|
| يتيم | jatím | jetim |
ساعدَ الطفلَ اليتيم.
E ndihmoi fëmijën jetim.
|
| خير | khájr | e mirë, dobi (shq. hair) |
صباح الخير!
Mirëmëngjes! (fjalë për fjalë: mëngjesi i së mirës)
|
Rregullat Gramatikore
Rruga përmes turqishtes
Shumica e fjalëve arabe në shqip erdhën përmes turqishtes osmane (shek. XV–XX), prandaj forma e tyre shqipe i ngjan turqishtes më shumë se arabishtes: ساعة → tur. saat → shq. sahat; حساب → tur. hesap → shq. hesap.
حساب → hesap
↳ llogari
Kuptime që ndryshuan
Disa fjalë e ngushtuan ose e ndryshuan kuptimin: خير (e mirë në përgjithësi) → shq. "hair" (dobi, kryesisht në shprehje si "s'ka hair"); دنيا → "dynja" (bota, njerëzit).
ما فيه خير → s'ka hair
↳ nuk ka dobi
Fjalë të përbashkëta
Një studente shqiptare i flet një shoku jordanez për fjalët arabe në shqip.
E
هل تعلم أنّ في اللغة الألبانية كلماتٍ عربية؟
A e di se në gjuhën shqipe ka fjalë arabe?
K
حقاً؟ مثل ماذا؟
Vërtet? Si cilat?
E
مثل "dynja" من "دنيا"، و"sahat" من "ساعة".
Si "dynja" nga "dunja" dhe "sahat" nga "sa’a".
K
وهل جاءت مباشرةً من العربية؟
Dhe a erdhën drejtpërdrejt nga arabishtja?
E
لا، أكثرُها جاء عن طريق التركية في العهد العثماني.
Jo, shumica erdhën përmes turqishtes në periudhën osmane.
K
هذا مثيرٌ للاهتمام! لغاتُنا أقربُ مما ظننت.
Kjo është interesante! Gjuhët tona janë më të afërta se sa mendoja.