📖 Teori Gjuha dhe Kultura · Mësimi 3 nga 3

Arabishtja dhe shqipja

Të thella: ص ض ط ظ ق Të fytit: ح ع خ غ
🎯 Kuizi

Arabishtja dhe shqipja

Shqipja ka qindra fjalë me origjinë arabe. Shumica e tyre nuk erdhën drejtpërdrejt, por përmes turqishtes osmane, gjatë pesë shekujve të sundimit osman. Disa i përdorim çdo ditë pa e ditur prejardhjen e tyre.

ShqipArabishtShqiptimi arabishtKuptimi në arabisht
dynjaدنياdúnjabota (kjo jetë)
hallallحلالhaláli lejuar
haramحرامharámi ndaluar
sahatساعةsá’aorë
adetعادة’ádazakon
hesapحسابhisábllogari
jetimيتيمjatímjetim
hairخيرkhájre mirë, dobi
mall (pasuri, mallra)مالmálpasuri, para
kafeقهوةkáhuakafe

Si ndryshuan tingujt

  • Tingujt që s'i ka turqishtja ose shqipja ranë ose u zëvendësuan: ع u zhduk (عادة → adet), ose u bë h (ساعة → sahat).
  • Mbaresa femërore -a/-at u bë shpesh -et/-at sipas turqishtes: عادة → adet.
  • Kujdes: "mall" në kuptimin "dëshirë e madhe për dikë" është fjalë shqipe, jo arabe — vetëm "mall" në kuptimin "pasuri, mallra" vjen nga مال.

Fjalori i Mësimit

8 fjalë
Fjala Shqiptimi Shqip Shembull
دنيا dúnja bota, kjo jetë (shq. dynja)
الدنيا صغيرة!
Bota është e vogël!
حلال halál i lejuar (shq. hallall)
هذا الطعامُ حلال.
Ky ushqim është hallall.
حرام harám i ndaluar (shq. haram)
الكذبُ حرام.
Gënjeshtra është e ndaluar.
ساعة sá’a orë (shq. sahat)
كم الساعة؟
Sa është ora?
عادة ’áda zakon (shq. adet)
هذه عادةٌ قديمة.
Ky është një zakon i vjetër.
حساب hisáb llogari (shq. hesap)
الحسابُ من فضلك.
Llogarinë, ju lutem.
يتيم jatím jetim
ساعدَ الطفلَ اليتيم.
E ndihmoi fëmijën jetim.
خير khájr e mirë, dobi (shq. hair)
صباح الخير!
Mirëmëngjes! (fjalë për fjalë: mëngjesi i së mirës)
🃏 Këto fjalë mund t'i praktikosh me kartela që përsëriten automatikisht. Praktiko

Rregullat Gramatikore

Rruga përmes turqishtes

Shumica e fjalëve arabe në shqip erdhën përmes turqishtes osmane (shek. XV–XX), prandaj forma e tyre shqipe i ngjan turqishtes më shumë se arabishtes: ساعة → tur. saat → shq. sahat; حساب → tur. hesap → shq. hesap.

حساب → hesap
↳ llogari
Kuptime që ndryshuan

Disa fjalë e ngushtuan ose e ndryshuan kuptimin: خير (e mirë në përgjithësi) → shq. "hair" (dobi, kryesisht në shprehje si "s'ka hair"); دنيا → "dynja" (bota, njerëzit).

ما فيه خير → s'ka hair
↳ nuk ka dobi

Fjalë të përbashkëta

Një studente shqiptare i flet një shoku jordanez për fjalët arabe në shqip.
E
هل تعلم أنّ في اللغة الألبانية كلماتٍ عربية؟
A e di se në gjuhën shqipe ka fjalë arabe?
K
حقاً؟ مثل ماذا؟
Vërtet? Si cilat?
E
مثل "dynja" من "دنيا"، و"sahat" من "ساعة".
Si "dynja" nga "dunja" dhe "sahat" nga "sa’a".
K
وهل جاءت مباشرةً من العربية؟
Dhe a erdhën drejtpërdrejt nga arabishtja?
E
لا، أكثرُها جاء عن طريق التركية في العهد العثماني.
Jo, shumica erdhën përmes turqishtes në periudhën osmane.
K
هذا مثيرٌ للاهتمام! لغاتُنا أقربُ مما ظننت.
Kjo është interesante! Gjuhët tona janë më të afërta se sa mendoja.