Fusha dhe dialektet
Fusha dhe dialektet — الفصحى واللهجات
Bota arabe jeton në diglosi (ازدواجية لغوية): arabishtja standarde (الفصحى) përdoret në shkrim, lajme, arsim dhe fe, ndërsa në shtëpi dhe në rrugë flitet dialekti vendor (العامية). Një folës i ditur zhvendoset lirshëm nga njëra te tjetra.
Pesë fjalë të përditshme në pesë variante
| Shqip | Fusha | Egjipt | Levant | Gji | Marok |
|---|---|---|---|---|---|
| çfarë? | ماذا؟ | إيه؟ | شو؟ | شنو؟ | آش؟ |
| dua | أريد | عايز | بدّي | أبي | بغيت |
| tani | الآن | دلوقتي | هلّق | الحين | دابا |
| mirë | جيّد | كويّس | منيح | زين | مزيان |
| si? | كيف؟ | إزّاي؟ | كيف؟ | شلون؟ | كيفاش؟ |
Ndryshime në shqiptim
- Në Kajro dhe në qytetet e Levantit ق shpesh shqiptohet si ndalesë e glotisit: قلب (zemër) → "’alb".
- Në Egjipt ج shqiptohet "g": جميل → "gamíl".
- Dialektet magrebiane kanë shumë fjalë nga berberishtja dhe frëngjishtja dhe janë më të vështirat për folësit e Lindjes.
Këshillë: mëso fushën si bazë — ajo kuptohet kudo — dhe më pas shto dialektin e vendit ku do të jetosh ose punosh.
Fjalori i Mësimit
8 fjalë| Fjala | Shqiptimi | Shqip | Shembull |
|---|---|---|---|
| الفصحى | al-fús-ha | arabishtja standarde letrare |
نشرةُ الأخبار بالفصحى.
Lajmet transmetohen në arabishten standarde.
|
| لهجة | láhxha | dialekt |
لهجتُه مصرية.
Dialekti i tij është egjiptian.
|
| عامية | ’ammíjja | gjuha e folur popullore |
نتكلّمُ العاميةَ في البيت.
Në shtëpi flasim gjuhën popullore.
|
| مصري | mísri | egjiptian |
الأفلامُ المصرية مشهورة.
Filmat egjiptianë janë të njohur.
|
| شامي | shámi | levantin (Siri, Liban, Jordani, Palestinë) |
أحبُّ اللهجةَ الشامية.
Më pëlqen dialekti levantin.
|
| خليجي | khalíxhi | i vendeve të Gjirit |
هو من الكويت، لهجتُه خليجية.
Ai është nga Kuvajti, dialekti i tij është i Gjirit.
|
| مغربي | mághribi | maroken; magrebian |
الدارجةُ المغربية صعبةٌ عليّ.
Darixha marokene është e vështirë për mua.
|
| فهم | fáhima | kuptoi |
فهمتُ كلَّ شيء.
E kuptova gjithçka.
|
Rregullat Gramatikore
Diglosia
Fusha (الفصحى) dhe dialektet (العامية) bashkëjetojnë. Fusha ka rasat (الإعراب) dhe dyjësin e plotë; dialektet i kanë humbur rasat dhe e kanë thjeshtuar morfologjinë. Mohimi në dialekte shpesh ndryshon: egjiptisht مش (jo), ما ... ش (ما فهمتش = nuk kuptova).
Ndryshimet e bashkëtingëlloreve
Fjalët janë shpesh të njëjta, por shqiptimi ndryshon: ق → ’ (Kajro, Bejrut, Damask) ose g (Gji, Irak); ج → g (Egjipt); ث → t ose s (shumë dialekte): ثلاثة → "talata" egjiptisht.