Format II–X — الأوزان
Format foljore — أوزان الفعل
Nga një rrënjë e vetme arabishtja ndërton deri në dhjetë forma foljore. Çdo formë ka një model të caktuar dhe shpesh një ngjyrim kuptimi të parashikueshëm. Gramatikat perëndimore i numërojnë me shifra romake (I–X).
| Forma | Modeli | Shembull | Shqiptimi | Kuptimi | Ngjyrimi |
|---|---|---|---|---|---|
| I | فَعَلَ | دَرَسَ | dárasa | studioi | forma bazë |
| II | فَعَّلَ | دَرَّسَ | dárrasa | dha mësim | shkaktim, intensitet |
| III | فاعَلَ | كاتَبَ | kátaba | i shkroi dikujt, korrespondoi me | veprim drejt tjetrit |
| IV | أَفْعَلَ | أَرْسَلَ | ársala | dërgoi | shkaktim |
| V | تَفَعَّلَ | تَعَلَّمَ | ta’állama | mësoi (vetë) | vetvetore e formës II |
| VI | تَفاعَلَ | تَكاتَبَ | takátaba | i shkruan njëri-tjetrit | reciprocitet |
| VII | اِنْفَعَلَ | اِنْكَسَرَ | ínkasara | u thye | pësore, vetvetore |
| VIII | اِفْتَعَلَ | اِجْتَمَعَ | ixhtáma’a | u mblodh | vetvetore |
| IX | اِفْعَلَّ | اِحْمَرَّ | ihmárra | u skuq | ngjyra, cilësi (e rrallë) |
| X | اِسْتَفْعَلَ | اِسْتَعْمَلَ | istá’mala | përdori | kërkim, marrje për vete |
Shembull i plotë me rrënjën ع ل م: عَلِمَ (dinte, I) → عَلَّمَ (i mësoi dikujt, II) → تَعَلَّمَ (mësoi vetë, V) → اِسْتَعْلَمَ (pyeti për informacion, X).
Kujdes: كاتَبَ (folje, forma III) dhe كاتِب (emër, shkrimtar) shkruhen njësoj pa zanore — konteksti i dallon.
Fjalori i Mësimit
8 fjalë| Fjala | Shqiptimi | Shqip | Shembull |
|---|---|---|---|
| درّس | dárrasa | dha mësim, mësoi dikë |
درّسَ اللغةَ العربية عشرين سنة.
Dha mësim arabisht për njëzet vjet.
|
| كاتب | kátaba | korrespondoi me, i shkroi |
كاتبتُ صديقي في المغرب.
Korrespondova me shokun tim në Marok.
|
| أرسل | ársala | dërgoi |
أرسلتُ لك رسالةً إلكترونية.
Të dërgova një email.
|
| تعلّم | ta’állama | mësoi (vetë) |
تعلّمتُ العربيةَ في الجامعة.
Arabishten e mësova në universitet.
|
| تكاتب | takátaba | i shkruan njëri-tjetrit |
تكاتبنا سنواتٍ طويلة.
I shkruam njëri-tjetrit për shumë vite.
|
| انكسر | ínkasara | u thye |
انكسرَ الكوبُ.
Gota u thye.
|
| اجتمع | ixhtáma’a | u mblodh, u takua |
اجتمعَ المديرُ بالموظفين.
Drejtori u takua me punonjësit.
|
| استعمل | istá’mala | përdori |
استعملتُ القاموسَ كثيراً.
E përdora fjalorin shumë.
|
Rregullat Gramatikore
Forma II — dyfishimi
Forma II dyfishon (me shaddë) bashkëtingëlloren e mesme dhe zakonisht e bën foljen shkaktore: درس (studioi) → درّس (bëri dikë të studiojë = dha mësim). E tashmja: يُدرِّسُ.
Forma X — kërkim
Forma X shton است- para rrënjës dhe shpesh do të thotë "kërkoi diçka" ose "e konsideroi": عمل (punoi) → استعمل (përdori); خدم (shërbeu) → استخدم (përdori, punësoi); قبل (pranoi) → استقبل (priti mysafir).