Figurat retorike
Figurat retorike — البلاغة
Retorika (البلاغة, balágha) është arti i të shprehurit bukur dhe me efekt. Ajo zë vend qendror në kulturën arabe — në poezi, në Kuran, në fjalime dhe në fjalët e urta.
1. Krahasimi — التشبيه
Ka katër pjesë: المشبَّه (ajo që krahasohet), المشبَّه به (me çfarë krahasohet), أداة التشبيه (fjala krahasuese: كـ، مثل، كأنّ) dhe وجه الشبه (tipari i përbashkët).
العلمُ في الصغرِ كالنقشِ على الحجرِ — Dija në vegjëli është si gdhendja në gur (mbetet përgjithmonë).
2. Metafora — الاستعارة
Është krahasim ku njëra anë hiqet. Shembulli klasik i gramatikave: رأيتُ أسداً يخطبُ — "Pashë një luan që mbante fjalim", d.m.th. një njeri trim.
Kur hiqet المشبّه به dhe i jepen tiparet e tij diçkaje tjetër, quhet استعارة مكنية, si te vargu i njohur i el-Mutenebbiut (shek. X):
الخيلُ والليلُ والبيداءُ تعرفُني ... والسيفُ والرمحُ والقرطاسُ والقلمُ
Kuajt, nata dhe shkretëtira më njohin — edhe shpata, shtiza, letra dhe pena. Nata dhe shkretëtira "njohin" si njerëz.
3. Metonimia — الكناية
Thuhet një gjë për të nënkuptuar një tjetër: فلانٌ كثيرُ الرماد — "filani ka shumë hi", d.m.th. gatuan shumë për mysafirët, pra është bujar.
4. Proza e rimuar — السجع
Fjalitë mbarojnë me të njëjtin tingull: مَن جدَّ وجدَ، ومَن زرعَ حصدَ — Kush përpiqet gjen, kush mbjell korr.
5. Antiteza — الطباق
Bashkimi i të kundërtave: الليل والنهار، الغنى والفقر — nata dhe dita, pasuria dhe varfëria.
Fjalori i Mësimit
8 fjalë| Fjala | Shqiptimi | Shqip | Shembull |
|---|---|---|---|
| بلاغة | balágha | retorikë, elokuencë |
درسنا علمَ البلاغة في الجامعة.
E studiuam shkencën e retorikës në universitet.
|
| تشبيه | tashbíh | krahasim (similitudë) |
في هذا البيت تشبيهٌ جميل.
Në këtë varg ka një krahasim të bukur.
|
| استعارة | isti’ára | metaforë |
الاستعارةُ تشبيهٌ حُذف أحدُ طرفيه.
Metafora është krahasim ku është hequr njëra anë.
|
| كناية | kinája | metonimi, shprehje e tërthortë |
"كثير الرماد" كنايةٌ عن الكرم.
"Me shumë hi" është shprehje e tërthortë për bujarinë.
|
| سجع | saxh’ | prozë e rimuar |
في هذا المثل سجعٌ واضح.
Në këtë fjalë të urtë ka rimë të qartë.
|
| طباق | tibák | antitezë |
بين الليل والنهار طباق.
Ndërmjet natës dhe ditës ka antitezë.
|
| شاعر | shá’ir | poet |
المتنبي شاعرٌ عباسيّ كبير.
El-Mutenebbiu është poet i madh i periudhës abaside.
|
| بيت | bájt | varg (bejt); shtëpi |
حفظتُ بيتاً من الشعر.
Mësova përmendsh një varg poezie.
|
Rregullat Gramatikore
Katër elementet e krahasimit
Krahasimi i plotë ka: المشبّه (subjekti), المشبّه به (imazhi), أداة التشبيه (كـ، مثل، كأنّ) dhe وجه الشبه (tipari i përbashkët). Kur hiqen fjala krahasuese dhe tipari, krahasimi bëhet më i fortë: تشبيه بليغ — "Ai është luan".
Nga krahasimi te metafora
Kur nga krahasimi mbetet vetëm imazhi (المشبّه به), kemi استعارة تصريحية: رأيتُ أسداً. Kur mbetet vetëm subjekti dhe i jepet një tipar i imazhit, kemi استعارة مكنية: الليلُ يعرفني (nata më njeh — si njeri).